Nadkompensata - większe postępy!

Po wysiłku fizycznym, który jest pośrednio związany z intensywnym treningiem, organizm reaguje w sposób przewidywalny, przechodząc przez etapy tworzące zjawisko nadkompensacji. W pierwszym etapie, w wyniku stosowania ćwiczeń, organizm odczuwa zmęczenie, a procesy kataboliczne przeważają. Ten etap zazwyczaj trwa około 12 godzin. Jednocześnie, po zakończeniu treningu, następuje etap odpoczynku, który ma na celu kompensację, czyli przywrócenie organizmowi stanu równowagi z czasów przed treningiem.

Okres nadkompensacji stanowi czas, w którym sportowiec powinien zastosować kolejny bodziec treningowy, przypominający ten, który go wywołał. Wyniesie on poziom adaptacji organizmu w danym obszarze oddziaływania do kolejnego wyższego stanu równowagi systemowej. Kulminacja takich bodźców prowadzi do coraz donioślejszych i trwałych zmian, wzrostu adaptacji organizmu do konkretnych działań treningowych. Jeżeli nie zastosuje się bodźca treningowego w fazie nadkompensacji, może nastąpić zanik korzyści fizjologicznych wywołanych wcześniejszym treningiem, co może zajść w ciągu 3-7 dni.

Elitarni sportowcy wykorzystują ćwiczenia siłowe częściej, niż sugeruje zasada nadkompensacji. Oznacza to, że nie przeżywają nadkompensacji po każdej sesji treningowej. Wysiłek jest podejmowany przed zakończeniem poprzedniego okresu tego zjawiska. Jednak regularne treningi przyspieszają tempo wzrostu wydajności sportowców, pod warunkiem że wysiłek jest urozmaicony pod względem treści i natężenia. Jeśli treningi odbywają się trzy razy w tygodniu, ogólna wydajność zawodnika zwiększa się wolniej niż w przypadku częstszych treningów, na przykład codziennych.

Brak bodźca treningowego podczas okresu superkompensacji, a także niewystarczająca siła bodźca, powoduje ustrój w stanie stagnacji oraz brak postępów. Poziom równowagi ustrojowej pozostaje wtedy na tym samym poziomie. Adaptacja nie przebiega pomyślnie, co skutkuje brakiem oczekiwanych efektów. Taka sytuacja ma miejsce, gdy jednostki treningowe odbywają się w zbyt dużych odstępach czasu, lub gdy bodźce treningowe są zbyt słabe, aby wywołać fazę superkompensacji.

Organizm stopniowo dostosowuje się do nowego, wyższego poziomu równowagi, co wymaga czasu, powtarzania bodźców określonej siły oraz odpoczynku, w trakcie którego następuje proces superkompensacji. Sygnałem do zastosowania treningu o większej intensywności jest dostosowanie organizmu do mocy bodźców poprzedzających oraz dostosowanie do nowego poziomu równowagi. Jeśli trening o wysokiej intensywności jest stosowany za często lub siła bodźca znacząco przekracza intensywność bodźców poprzedzających, sportowiec nie jest w stanie skompensować zmęczenia. Bodziec treningowy prowadzi do nieefektywnego stanu nadmiernego zmęczenia organizmu, a sportowiec nie jest przygotowany do reakcji superkompensacji, broniąc się przed taką nadmierną stymulacją przez zmniejszenie równowagi oraz brak gotowości do konstruktywnego przyjęcia kolejnych bodźców. Nie następuje rozwój zdolności organizmu do pracy, a zamiast tego dochodzi do dezadaptacji i obniżenia poziomu dostosowania. Taka nieadekwatna reakcja na bodźce treningowe prowadzi do obniżenia wydajności sportowca, nasilającego się zmęczenia, przeciążenia i w końcu przetrenowania. Aby zapobiec temu, lepiej jest w planie treningowym po najbardziej wymagających treningach umieszczać jednostki treningowe o zmniejszonej intensywności, aby dać organizmowi czas na odzyskanie i regenerację.

Zastosowanie zasad superkompensacji w planowaniu i realizacji treningów umożliwia sportowcowi skuteczne radzenie sobie z naporem wywołanym dużą intensywnością ćwiczeń. Sportowiec rozpoczyna najbardziej wymagające treningi lepiej przygotowany, świadomy procesu, który ma miejsce, i z umiejętnością unikania stanów przemęczenia i przetrenowania. Pozwala na wdrożenie systemu treningowego o odpowiedniej strukturze, zawierającego jednostki o różnej intensywności i równocześnie wywołującego optymalną reakcję adaptacyjną organizmu. Uzasadnia stosowanie różnorodnych metod regeneracji po treningu w celu przyspieszenia tempa kompensacji, szybkości występowania efektu superkompensacji oraz częstotliwości powtarzania cykli treningowych. Wykorzystywanie zasad superkompensacji umożliwia sportowcowi udoskonalanie treningu przed zawodami, aby osiągnąć maksimum formy podczas ich trwania.