Instrukcje, przeciwwskazania oraz zasady zwrotu kosztów leczenia żywieniowego

Zapewnienie odpowiedniej żywności stanowi kluczowy element terapii, mający na celu poprawę i utrzymanie stanu odżywienia, poprawę rokowania dla pacjenta oraz przyspieszenie procesu gojenia. Może być realizowane drogą dojelitową (do żołądka lub jelita cienkiego) oraz pozajelitową (dożylnie), przez którą dostarczane są wszystkie niezbędne substancje odżywcze w ilościach odpowiadających bieżącym potrzebom pacjenta, który nie jest w stanie żywić się normalnie (doustnie) lub gdy odżywianie pacjenta jest niewystarczające. Może to być terapia uzupełniająca, kompensująca niedobory żywieniowe spowodowane niedostatecznym żywieniem naturalnym, lub całkowita, która w 100% pokrywa zapotrzebowanie na energię i inne substancje odżywcze.

Wskazania do terapii żywieniowej obejmują: niechcianą utratę masy ciała > 10 – 15% w ciągu ostatnich 3 – 6 miesięcy, BMI < 17 kg/m², poziom albuminy osoczowej < 3,2 g/dl, prealbuminy < 10,0 mg/dL, transferryny < 150 mg/dl, CLL < 1000/mm³ oraz pacjentów nie dotkniętych niedożywieniem, gdy przewidywany okres postu przekracza 7 dni. Stan kliniczny pacjenta (najważniejszy kryterium) stanowi również podstawę do zastosowania terapii żywieniowej. Zgodnie z Wytycznymi ESPEN z 2006/2009 dotyczącymi żywienia pozajelitowego i dojelitowego, wskazania do terapii żywieniowej określa się na podstawie dwóch kryteriów: przewidywanej niemożności rozpoczęcia diety doustnej w ciągu 7 dni oraz obecnego lub zagrożonego niedożywienia. Niewystarczające spożycie doustne przez ponad 14 dni wiąże się z wyższą śmiertelnością, a terapia żywieniowa jest również wskazana u pacjentów, którzy nie są w stanie utrzymać dziennego spożycia > 60% zalecanej dawki przez ponad 10 dni. W takich przypadkach wsparcie żywieniowe należy rozpocząć jak najszybciej (preferowalnie dojelitowe, jeśli to możliwe). W oddziałach intensywnej terapii wszyscy pacjenci, którzy nie mogą przejść na pełną dietę doustną w ciągu 3 dni, powinni otrzymać wczesne żywienie dojelitowe.

Istnieją specyficzne okoliczności, w których stosowanie terapii żywieniowej przez przewód pokarmowy jest absolutnie niedopuszczalne. Należą do nich: niedrożność mechaniczna lub paralizacyjna, stan wstrząsu oraz brak zgody pacjenta. Jedynym uzasadnieniem do zastosowania terapii pozajelitowej jest niemożność przeprowadzenia odpowiedniego leczenia przez przewód pokarmowy, dostosowanego do bieżących potrzeb chorego. Natomiast przeciwwskazaniami do terapii dojelitowej są: rozlane zapalenie otrzewnej, niedrożność mechaniczna i paralizacyjna, ciężka biegunka, nieustępliwe wymioty, przetoki przewodu pokarmowego z dużą utratą płynów, zaburzenia czynności jelit oraz stan wstrząsu.

Refundacja leczenia odżywczego jest możliwa w różnych placówkach, takich jak szpitale, domy, hospicja lub ośrodki leczenia ambulatoryjnego (ZOL). Wyjątki obejmują domy pomocy społecznej (brak umowy z NFZ), oddziały rehabilitacyjne oraz medycyny paliatywnej. System refundacji w Polsce opiera się na jednolitych grupach pacjentów (JGP), gdzie NFZ pokrywa koszty podstawowej terapii oraz dodatkowych zabiegów (dodawanych do procedury głównej). Pełny zwrot obejmuje leczenie odżywianiem dojelitowym (do 30 dni przez stomię) oraz odżywianie pozajelitowe (do 15 dni przez żyłę centralną). Aby uzyskać refundację, konieczne jest prawidłowe zakwalifikowanie pacjenta (skala odżywiania, karta kwalifikacyjna), odpowiednie przygotowanie mieszanki (karta kwalifikacyjna + metaboliczna) oraz regularne monitorowanie (karta metaboliczna). Terapie odżywcze są często niezbędne, a nawet ratujące życie, zwłaszcza u pacjentów w zaawansowanym stanie. Wskazania i przeciwwskazania powinny być dokładnie rozpatrywane w kontekście stanu zdrowia pacjenta. Dla osób wychodzących do domu, ale wymagających dalszej terapii odżywczej, refundacja NFZ znacznie obniża koszty leczenia.