Czy naprawdę jest to kamień szpinakowy – co należy omijać, jak składać posiłki?

The essence of kidney stones is the precipitation of deposits in the urinary system. These deposits, commonly known as stones, can have various compositions. There are several types of kidney stones: calcium, cystine, struvite, urate, and oxalate. However, the most common is a stone in which mixed stones are formed - calcium-oxalate, and the rarest - cystine. To understand how to prevent kidney stones or aid in their treatment, let's examine how the formation of deposits occurs.

W książce 'Podstawy patologii człowieka' możemy dowiedzieć się o kilku teoriach, które wyjaśniają, jak powstają kamienie w systemie moczowym. Pierwsza z nich stwierdza, że nadmierne nasycenie moczu określonymi związkami chemicznymi może prowadzić do krystalizacji i tworzenia się kamieni. Ryzyko tworzenia się kryształów wzrasta w miarę koncentrowania się moczu. Utrata dużej ilości wody z organizmu (np. przez pot, biegunki lub brak odpowiedniego nawadniania) może prowadzić do jego zagęszczenia. Organizm ludzki jest jednak wyposażony w naturalne mechanizmy zapobiegające krystalizacji, takie jak tzw. inhibitory. Do nich należą np. jony magnezowe, cytryniany oraz inne związki, które hamują tworzenie się kamieni. Niedobór tych związków może również przyczynić się do zwiększonego ryzyka wystąpienia kamicy nerkowej. Inna teoria sugeruje, że składniki białkowe mogą stać się potencjalnymi rdzeniami krystalizacji, wokół których tworzą się złogi. Takim składnikiem białkowym może być np. uszkodzony nabłonek dróg moczowych, co może wynikać z infekcji układu moczowego.

Kamica szczawianowa jest chorobą, podczas której tworzą się osady szczawianowe, bogate w szczawiany. Mogą one powstawać w organizmie z aminokwasów lub być nadmiernie wchłaniane z przewodu pokarmowego. Najczęściej występują one w przypadku stanów zapalnych jelit, zespołu złego wchłaniania, nadmiaru witaminy C, niedoborów witaminy B1. Zbyt mała ilość spożywanych płynów jest głównym czynnikiem ryzyka. Zaskakująco, także niedobór wapnia może zwiększać prawdopodobieństwo tworzenia się osadów szczawianowych. Im mniej wapnia (wiążącego szczawiany) w przewodzie pokarmowym, tym bardziej nasilone jest wchłanianie szczawianów, a następnie ich wydalanie z moczem. Dieta obfitująca w szczawiany może być czynnikiem ryzyka kamicy w przypadku jednoczesnego niedoboru wapnia w diecie. Bakterie Oxalobacter formigenes w przewodzie pokarmowym odpowiadają za rozkładanie szczawianów. Ich niedostateczna ilość w jelitach, spowodowana np. antybiotykoterapią, może zwiększać ryzyko wystąpienia kamicy szczawianowej. Ponadto, duże dawki witaminy C przyjmowane z suplementów dietetycznych zwiększają stężenie szczawianów w moczu. Żywność bogata w witaminę C w przeciwieństwie do produktów farmaceutycznych zwykle zawiera także cytryniany, które są inhibitorami krystalizacji. Obserwowano efekt zwiększenia stężenia w moczu szczawianów po kilkudniowej suplementacji witaminą C w różnych dawkach u osób zdrowych (od kilkuset miligramów do nawet 10 g). Auer B. L., Auer D., Rodgers A. L. wykazali w badaniu, że przyjmowanie przez 5 dni 4 g kwasu askorbinowego zwiększyło stężenie szczawianów w dobowej zbiórce moczu z 17,5 mg do 19,4 mg. Ponieważ fizjologiczne stężenie szczawianów w moczu jest stosunkowo niskie, niewielkie wahania w tym zakresie mogą mieć znaczenie u osób ze zdiagnozowanymi kamieniami szczawianowymi. Jak dzięki zmianie sposobu żywienia można przyczynić się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia kamicy?

Niestety, kamica może się powtarzać. Osoby, które mają genetycznie uwarunkowany wyższy poziom wchłaniania szczawianów w jelitach, oraz te, u których zdiagnozowano kamicę szczawianową, powinny zwrócić uwagę na zdrową dietę. W badaniu Kocvara R. P. i wsp. stwierdzono, że w grupie osób stosujących dietę dostosowaną do choroby, wystąpiły nawroty w ciągu następnych 3 lat u 13% uczestników, w porównaniu z 42% uczestników grupy kontrolnej (nie stosujących zalecanej diety).

1) Unikaj wysokich dawek witaminy C przyjmowanych w postaci suplementów diety. Zalecane dzienne zapotrzebowanie na kwas askorbinowy u osoby dorosłej wynosi ok. 90 mg. Taka ilość (zwykle nawet wyższa) dostarcza dobrze zbilansowana dieta. Jeżeli jednak zdecydujesz się na taką formę przyjmowania kwasu askorbinowego, najlepiej nie przekraczaj dawki 250 mg. 2) Jedz produkty bogate w wapń i magnez. Należą do nich szczególnie produkty mleczne, pieczywo i grube kasze, jak gryczana, pęczak. Pierwiastki te wiążą się w przewodzie pokarmowym w sole ze szczawianem i hamują jego absorpcję. Prostym sposobem na zwiększenie w diecie ilości wapnia i magnezu jest spożywanie wody bogatej w te składniki mineralne. 3) Unikaj napojów słodzonych. Glukoza i fruktoza mogą podnosić poziom szczawianu w moczu. W badaniu A. Rodgersa wypicie 2 l coli w znaczący sposób wpłynęło na podniesienie stężenia szczawianu w moczu. 4) Unikaj 10 produktów o najwyższej zawartości szczawianów: – szpinaku, – buraków, – orzechów, – czekolady, – strączków, – herbaty, – pietruszki, – jagód, – rabarbaru, – szczawiu. Pozostałe produkty również zawierające szczawiany, lecz w mniejszej ilości, wystarczy spożywać z produktami bogatymi w wapń. Zalecana dobowa podaż wapnia to minimum 1000 mg. Ponieważ rośliny strączkowe i orzechy stanowią cenny składnik diety, warto wprowadzić je w umiarkowanej ilości (np. 2–3 razy w tygodniu) w okresie prewencji (przy braku kamieni). Spośród orzechów najmniej szczawianów zawierają pistacje, orzechy makadamia, orzechy włoskie. Spośród roślin strączkowych najbezpieczniej wybrać groszek zielony, czerwoną fasolę, soczewicę. Tabela 1. Zawartość wapnia w wybranych produktach W prawidłowo skomponowanej diecie produkty mleczne powinny pojawiać się 3 razy w ciągu dnia. Najważniejszą zasadą diety przeciwdziałającej temu rodzajowi kamicy jest prawidłowa podaż wapnia. Nie należy także zapominać o nawodnieniu. 1, 5 l dziennie to niezbędne minimum. „Piwo jest dobre na nerki” – słyszy się często. Piwo wzmaga oddawanie moczu, więc teoretycznie może mieć działanie korzystne, jednak wypicie 1 piwa nie poprawi znacząco stanu zdrowia, z kolei włączenie tego napoju jako stałego elementu diety szybciej może wpędzić w chorobę alkoholową czy stłuszczenie wątroby niż skutecznie zapobiec kamicy.