Czy fitoterapia to rzeczywiście skuteczna metoda terapii opartej na roślinnych składnikach? Jakie dowody potwierdzają działanie preparatów ziołowych w praktyce klinicznej?

W historii medycyny ziołolecznictwo i przygotowywanie mieszanek dedykowanych konkretnym schorzeniom cieszyło się raczej dużą popularnością.. Dawniej nie było innego wyjścia, teraz natomiast zwraca się dużą uwagę na naturalność stosowanych produktów leczniczych i obserwowany jest „powrót do korzeni”.. Kiedyś farmaceuci dobierali ziołowe mieszanki dla każdego pacjenta indywidualnie, obecnie natomiast – w erze masowej produkcji – stawia się raczej na remedia uniwersalne [1].. Zaletą obecnego stanu rzeczy jest łatwość dostępu do produktów na bazie roślin, które pierwotnie stosowane były w odległych zakątkach świata – od Bliskiego Wschodu po Indie i Chiny.. Warto również zwrócić uwagę na powszechność informacji na temat tychże produktów – wystarczy dostęp do internetu i trochę chęci, aby znaleźć rzetelne źródła wiedzy.. Pamiętać jednak należy, aby informacje te zawsze poparte były konkretnymi wynikami eksperymentów i obserwacji naukowych.. Nieodpowiednie środki w nieodpowiednich dawkach mogą wykazywać działanie toksyczne lub przeciwne do pożądanego.. Obecne badania nad roślinami i obecnymi w nich związkami chemicznymi dostarczają potężnej wiedzy na ich temat.. Sprzyja to zarówno identyfikacji ziół i określeniu ich działania na organizm, jak i optymalizacji bezpieczeństwa produkcji.. Dzięki tym badaniom łatwiej jest wykryć ewentualne zanieczyszczenia i nieprawidłowości w składzie produktu.. Jedną z nowych metod służących do klasyfikacji i charakterystyki produktów stosowanych w fitoterapii jest DNA Barcoding, czyli badanie krótkich odcinków DNA kodujących część odpowiedniego genu.. Do tej pory poznano ponad 78 tysięcy takich sekwencji genetycznych należących do ponad 23 tysięcy gatunków roślin – czyli około 95% wszystkich stosowanych w ziołolecznictwie europejskim, amerykańskim, chińskim, japońskim, koreańskim i indyjskim [2].. Kolejnym dowodem na intensywny rozwój technologii produktów fitoterapeutycznych jest progres w metodach dostarczania związków aktywnych do organizmu.. Jednym z nowych rozwiązań, które nieznane były przed tysiącami lat, jest nanotechnologia.. Absorpcja wielu związków aktywnych biologicznie, takich jak flawonoidy, taniny i terpenoidy, jest bardzo słaba, co wpływa na ograniczoną efektywność.. Nanostruktury mogą wykluczyć ten problem i wpływać na wzmocnienie działania leku, zmniejszenie stosowanej dawki, a także minimalizację skutków ubocznych [3].

Lista leków ziołowych stosowanych od tysięcy lat w medycynie jest bardzo długa.. Niemal każdy region, w którym kiedykolwiek rozwijała się fitoterapia, ma swoje charakterystyczne rośliny dostosowane do otaczającego środowiska.. Jak wspomniano powyżej, obecnie geografia nie stanowi żadnej bariery.. Większy problem z kolei sprawia weryfikacja skuteczności i bezpieczeństwa stosowania niektórych leków ziołowych.. Pierwszym z przykładów skutecznych rozwiązań fitoterapeutycznych jest leczenie SIBO – jelitowego przerostu bakteryjnego.. W niektórych przypadkach terapia mieszankami ziołowymi zawierającymi skrzyp polny, koper ogrodowy, szałwię lekarską czy bylicę piołun i inne rośliny może okazać się równie skuteczna jak antybiotykoterapia [4].. W kontekście zdrowia układu pokarmowego warto również wspomnieć o sulforafanie obecnym w warzywach krzyżowych.. Wykazano, że może być on skutecznym środkiem w walce z zakażeniem Helicobacter pylori, gdyż działa bakteriobójczo – czasem nawet wobec szczepów odpornych na antybiotyki – i przeciwzapalnie [5].. Kolejnym przykładem schorzenia, które może być z sukcesami leczone ziołami, jest kaszel.. Ekstrakty z Andrographis paniculata, czy mieszanki bluszczu, pierwiosnka bezłodygowego i tymianku, mogą być skuteczne w łagodzeniu częstotliwości i intensywności dolegliwości związanych z kaszlem [6].. Niektóre publikacje naukowe sugerują, że ziołolecznictwo może mieć duże znaczenie szczególnie dla kobiet.. Stwierdzono, że właściwości takich ziół jak szałwia, melisa, kozłek czy kozieradka mogą wpływać na łagodzenie objawów związanych z menopauzą [7].. Ponadto niektóre zioła medycyny chińskiej mogą skutecznie wpływać na kobiecą płodność, czasem nawet skuteczniej, niż przy zastosowaniu farmakoterapii krajów Zachodu [8].. Przykłady na pozytywne działanie ziołolecznictwa można mnożyć – nie bez powodu praktyki te od tysięcy lat są w kręgu zainteresowań lekarzy na całym świecie.. Pamiętać jednak należy, że kwestia stosowania niektórych ziół przy konkretnych schorzeniach i jednostkach chorobowych cały czas wymaga wielu prac naukowych, między innymi na temat możliwych skutków ubocznych.. Większość popularnych ziół jednak nie wykazuje poważniejszych i utrudniających życie czy wpływających negatywnie na zdrowie działań [9].. Ponadto rynek środków medycyny naturalnej wymaga zdecydowanie bardziej rygorystycznej kontroli.. Wiele powszechnie stosowanych w Europie leków ziołowych może być zanieczyszczonych pyłami i pyłkami, pestycydami, metalami ciężkimi, a nawet syntetycznymi lekami [10].