Co to są psychobiotyki?

Mikroorganizmy zamieszkujące ludzkie ciało, w tym układ pokarmowy, tworzą zbiór znany jako mikrobiota. Badania nad tym zagadnieniem rozpoczęły się wraz z rozwojem biologii molekularnej i szczególnie interesujące są relacje między składem mikrobioty a zdrowiem ludzkim. Mikrobiota układu pokarmowego ma wpływ na funkcje trawienne, układ immunologiczny i metabolizm mineralny. Ponadto, istnieje połączenie między układem pokarmowym a ośrodkowym układem nerwowym, zwane osią mózgowo-jelitową.

Psychobiotyki to rodzaj probiotyków, które mogą wywierać pozytywny wpływ na funkcjonowanie osi mózg-jelito, jeśli są przyjmowane w odpowiedniej ilości. Termin ten został wprowadzony w 2013 roku przez dwóch badaczy - psychiatry T. Dinana oraz neurologa J.F. Cryana. Oznacza to jednak nie, że przedtem nie podejmowano prób wykorzystania probiotyków w leczeniu zaburzeń psychicznych. Już w 1910 roku przeprowadzono badanie, które wykazało, że bakterie kwasu mlekowego mają korzystny wpływ na samopoczucie osób z depresją (J.G.P. Phillips 1910). Mikroorganizmy probiotyczne produkują aktywnie neuroprzekaźniki, takie jak serotonina, dopamina oraz kwas gamma-aminomasłowy. Serotonina jest odpowiedzialna za regulację nastroju i prawidłowe działanie układu nerwowego, dopamina jest także odpowiedzialna za samopoczucie, natomiast kwas gamma-aminomasłowy jest neuroprzekaźnikiem, który wykazuje pozytywny wpływ na redukcję stresu i lęku. Psychobiotyki mają szczególne znaczenie dla osób z zaburzeniami psychicznymi, ponieważ mogą mieć wpływ na pracę mózgu (H. Karakuła-Juchnowicz i wsp. 2015).

W ostatnich latach zauważono, że wpływ probiotyków psychicznych na działanie mózgu obejmuje mechanizmy neuronalne, hormonalne oraz immunologiczne, co doprowadziło do przeprowadzenia badań nad udziałem mikroorganizmów jelitowych w rozwoju wielu zaburzeń neuropsychicznych (M. Douglas-Escobar, E. Elliott, J. Neu 2013).

Dowiedziono, że psychobiotyki nie tylko poprawiają funkcjonowanie mózgu, ale również wykazują właściwości przeciwdepresyjne i przeciwlękowe. Rozwój depresji jest zależny zarówno od czynników środowiskowych, jak i genetycznych. W ostatnich latach podniesiono świadomość dotyczącą udziału flory jelitowej w patogenezie tej dolegliwości. W badaniu zaobserwowano, że osoby cierpiące na depresję wykazywały większą liczbę bakterii takich jak Bacteroidetes i Alistipes (K.M. Bangsgaard Bendtsen et al., 2012). Kolejne badania również odnotowały zwiększone występowanie Alistipes i Enterobacteriaceae w składzie osób z depresją (H. Jiang et al., 2015). Ponadto, niektóre szczepy mogą wykazywać działanie przeciwzapalne i obniżać poziom kortyzolu, co ma szczególne znaczenie w redukcji objawów lęku i depresji.

Psychobiotyki pełnią kluczową funkcję w łagodzeniu symptomów chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera. Choroba Alzheimera jest zaburzeniem, które powoduje znaczne pogorszenie funkcji poznawczych i pamięci. Badanie przeprowadzone przez Cheng i współpracowników (2019) wykazało, że 12-tygodniowe podawanie mleka z bogatymi szczepami bakterii (np. L. acidophilus i L. Casei) mogło poprawić funkcje poznawcze osób cierpiących na chorobę Alzheimera. W przypadku choroby Parkinsona, psychobiotyki mogą wpływać na zwiększenie stężenia glutationu, co potwierdzono w badaniu Tamtaji (2019). Glutation jest potężnym antyoksydantem, a jego niskie stężenie jest obserwowane u osób z tą chorobą.

Niektóre badania potwierdziły również korzystny wpływ niektórych szczepów na poprawę jakości snu. Spożywanie mleka fermentowanego zawierającego L.. Helveticus CM4 miało pozytywny wpływ na zwiększenie wydajności snu i częstotliwości przebudzeń (S.. Yamamura i wsp. 2009). W innych badaniach stwierdzono poprawę wyników dziennika snu u mężczyzn przyjmujących L.. Brevis SBC8803 (Y.. Nakakita 2016).

Niektóre badania szczególnie koncentrują się na potencjale psychobiotycznym niektórych szczepów bakterii. W jednej z recenzji z 2016 roku przedstawiono wpływ pewnych szczepów na funkcjonowanie układu nerwowego zarówno u ludzi, jak i zwierząt (H. Wang i wsp. 2016). – Bacillus coagulans MTCC 5856 – leczenie objawów zespołu jelita drażliwego (IBS) i depresji (M. Majeed i wsp. 2018). – Bifidobacterium longum 1714 – poprawa pamięci i zmniejszenie wrażliwości na stres (A. P. Allen i wsp. 2016). – Clostridium butyricum MIYAIRI 588 – może wzmocnić terapię zaburzeń depresyjnych wraz z lekami przeciwdepresyjnymi (T. Miyaoka i wsp. 2018). – Lactobacillus gasseri CP2305 – poprawa jakości snu i obniżenie stężenia hormonu stresu (K. Nishida i wsp. 2017). – Bifidobacterium infantis – wpływ na zmniejszenie poziomu markerów stanu zapalnego (A. Herman 2019). Corocznie pojawia się coraz więcej informacji na temat wpływu psychobiotyków na funkcjonowanie układu nerwowego. Obecnie wiadomo, że dostarczenie odpowiednich szczepów bakterii w odpowiednich ilościach może mieć znaczący wpływ na poprawę zdrowia psychicznego.