Zespół zaburzeń absorpcji składników odżywczych - objawy i sposoby leczenia

Powierzchnia absorpcji w jelicie cienkim wynosi od 200 do 400 m2, a jego średnia długość to około 3 metry. Tak duży obszar absorpcyjny jest możliwy dzięki kosmkom jelitowym, czyli specjalnym wypustkom w ścianach jelita, które zwiększają jego powierzchnię. Spożywany pokarm przechodzi przez jamę ustną i żołądek, docierając do dwunastnicy (pierwszej części jelita cienkiego), a następnie do pozostałych jego odcinków. Jedną z kluczowych funkcji jelita cienkiego jest absorpcja składników odżywczych. Różne jego segmenty są odpowiedzialne za wchłanianie konkretnych substancji: w początkowym odcinku przyswajamy cukry, aminokwasy, tłuszcze, wapń i żelazo, w środkowym - głównie cukry i aminokwasy, a w końcowym - witaminę B12 oraz kwasy żółciowe. Jeśli którykolwiek z etapów trawienia przebiega nieprawidłowo, może dojść do sytuacji, w której organizm nie jest w stanie wchłonąć niezbędnych składników odżywczych. Tak dzieje się w przypadku zespołu upośledzonego wchłaniania.

Zespół Nadmiernego Wchłaniania dzieli się na postać pierwotną i wtórną. Pierwsza z nich jest związana z uszkodzeniem błony śluzowej jelit, podczas gdy wtórna wynika z zaburzeń w procesie trawienia na wcześniejszych etapach. Przyczyny tego schorzenia są liczne, obejmują m.in. uszkodzenie kosmków jelitowych, które może wystąpić w przebiegu celiakii, gdy gluten nie zostanie usunięty z diety, lub w wyniku długotrwałego głodzenia. Inne czynniki to pasożytnicze infekcje przewodu pokarmowego, takie jak glistnica czy tasiemczyca, choroba Crohna, inne zapalenia jelit, a także zaburzenia trawienia na różnych etapach – od niedostatecznego żucia, przez resekcję żołądka i niedobór enzymów trzustkowych, aż po usunięcie fragmentów jelita. Dodatkowo mogą wystąpić zaburzenia wchłaniania aminokwasów, witaminy B12 czy prostych cukrów. Wymienione powyżej przyczyny nie wyczerpują jednak pełnej listy. Każde zaburzenie trawienia lub wchłaniania może prowadzić do niedoborów składników odżywczych, które objawiają się różnorodnymi symptomatami.

Manifestacje kliniczne zależą od konkretnego składnika odżywczego, którego wchłanianie jest upośledzone. W zaawansowanych przypadkach, gdy zaburzenie dotyczy wielu substancji odżywczych, pacjenci doświadczają m.in. wymiotów, biegunki, steatorrhei, redukcji masy ciała oraz powikłań wynikających z niedoborów poszczególnych witamin i minerałów. Ze względu na różnorodność deficytów, obserwuje się zróżnicowane objawy, takie jak niedokrwistość z niedoboru żelaza, zaburzenia układu nerwowego, megaloblastyczna niedokrwistość, zapalenie języka spowodowane niedoborem witaminy B12, skurcz z niedoboru witaminy C, zapalenia skóry i błon śluzowych z niedoboru witaminy B6, opóźnienie wzrostu, obrzęki, osłabienie odporności, wyniszczenie organizmu, owrzodzenia, zaćma, suchość skóry, łysienie, krzywica, choroba krwotoczna, osteomalacja, osteoporoza.

Nie istnieje jednoznaczna metoda leczenia zespołu upośledzonego wchłaniania. Wszystko zależy od przyczyny. Kluczowym elementem procesu terapeutycznego jest dokładna diagnoza. Równolegle konieczne jest uzupełnianie niedoborów za pomocą preparatów pozajelitowych lub suplementacji enzymów trawiennych, gdy jest to konieczne. Jedną z rzadkich (występującą u 0,01% populacji) i nietypowych przyczyn jest choroba Whipple’a. Jej rozpoznanie jest trudne ze względu na braku typowych objawów. Objawia się ona nudnościami, bólem brzucha, powiększeniem węzłów chłonnych i utratą masy ciała. Przed pojawieniem się tych symptomów często występuje wędrujące zapalenie wielostawowe, które rzadko jest prawidłowo interpretowane. Chorobę wywołują bakterie Tropheryma whippelii, a mechanizm jej przenoszenia pozostaje niejasny. Z powodu nietypowego przebiegu, choroba Whipple’a jest trudna do zdiagnozowania, co prowadzi do poważnych niedoborów organizmu spowodowanych zmianami w jelicie, takimi jak nacieki, obrzęk ściany i deformacja kosmków. Najczęściej obserwuje się niedobory żelaza, witaminy D, białka i wapnia – niedokrwistość, hipoalbuminemia, hipokalcemia. Jest to choroba trudna zarówno w rozpoznawaniu, jak i leczeniu. Terapia antybiotykowa nie zawsze zapewnia pełną kontrolę nad schorzeniem. Walka z chorobą może trwać lata, z okresami zaostrzeń i remisji. Zespół złego wchłaniania może mieć różnorodne przyczyny i prowadzić do poważnych powikłań. To dowodzi istotnej roli, jaką pełnią składniki odżywcze dla organizmu. Podkreśla to konieczność prowadzenia zbilansowanej diety, spełniającej zapotrzebowanie organizmu. Poznaj więcej na temat zespołu złego wchłaniania!