Kawa zbożowa jako alternatywa dla tradycyjnego napoju kawowego

Napój zbożowy, często określany jako kawa zbożowa, jest napojem bezstymulującym o smaku podobnym do tradycyjnej kawy, produkowanym z prażonych ziaren zbóż, takich jak żyto, jęczmień lub pszenica (szczególnie pszenica orkisz), oraz różnych dodatkowych składników. Pierwsze produkty tego typu pojawiły się w Europie w XVII wieku, kiedy Holendrzy rozpoczęli ich produkcję. Do Polski trafiły one z Prus pod koniec XVIII wieku. W tym czasie naturalna kawa była dość kosztowna i trudno dostępna, co spowodowało konieczność znalezienia tańszej alternatywy. Kawa zbożowa była wówczas uważana za tanieją i mniej luksusową opcję. Obecnie kawa zbożowa jest dostępna nie tylko w formie tradycyjnej do gotowania, ale również w formie mielonej lub granulowanej (instant). Można ją również znaleźć w wersji bezglutenowej, tj. kawa żołędziówka (z prażonych żołędzi) i kawa z bulwy topinamburu. Kawa zbożowa może być rozpuszczona w wodzie lub mleku, a także można ją przygotować z różnymi dodatkami. Dla osób z nietolerancją laktozy lub alergią na białka mleka krowiego istnieją alternatywne napoje roślinne, takie jak sojowe, ryżowe, migdałowe czy owsiane.

Zawartość składników odżywczych w kawie zbożowej zmienia się w zależności od użytych składników. Jako produkt zbożowy stanowi źródło błonnika pokarmowego oraz składników mineralnych (fosforu, potasu, cynku, żelaza) i witamin (przede wszystkim z grupy B). Kawa zbożowa zawiera także polifenole (katechiny, proantocyjanidyny, flawonole) związki o właściwościach antyoksydacyjnych, które chronią przed rozwojem różnych chorób cywilizacyjnych (w tym nowotworowych). Na rynku można znaleźć kawy zbożowe wzbogacone o dodatki, takie jak żeń-szeń, cynamon, kardamon, imbir, korzeń mniszka lub nasiona wiesiołka. Ponadto kawa zbożowa jest napojem o niskiej kaloryczności – jedna szklanka (bez mleka i cukru) dostarcza jedynie około 15 kcal. Napój z dodatkiem cykorii jest źródłem inuliny. Ten składnik ma działanie probiotyczne i wpływa korzystnie na florę bakteryjną. Ponadto wykazuje właściwości obniżające poziom glukozy oraz cholesterolu we krwi. Do produkcji alternatywy dla kawy wykorzystuje się także bulwę topinamburu. Roślina ta jest źródłem inuliny, ale także białka, witamin, składników mineralnych i oligosacharydów. Z kolei kawa żołędziówka jest bogata w węglowodany oraz wiele składników mineralnych i witamin.

Niektóre osoby, ze względu na swoje dolegliwości, nie powinny pić tradycyjnej kawy. Nadmierna ilość kofeiny nie jest polecana w czasie ciąży czy karmienia piersią. Substancji tej nie rekomenduje się również w żywieniu dzieci oraz osób mających trudności z zasypianiem. U niektórych kawa działa drażniąco na układ pokarmowy. Kawa zbożowa natomiast jest napojem odpowiednim dla osób w każdym wieku również dzieci czy osoby starsze. Jej zaletą jest fakt, że można po nią sięgać o każdej porze dnia, także wieczorem. Jest dobrym wyborem jako zamiennik kawy dla kobiet w ciąży (zwłaszcza u tych, które zmagają się z wysokim ciśnieniem krwi) i kobiet karmiących. Brak kofeiny w zbożowej alternatywie sprawia, że nie wpływa na zmianę ciśnienia krwi, więc mogą po nią sięgać osoby z nadciśnieniem. Kawa zbożowa nie podrażnia przewodu pokarmowego i nie będzie nasilać objawów refluksu żołądkowo-przełykowego. Mogą ją spożywać osoby z dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi. Ze względu na zawartość błonnika mogą po nią sięgać osoby cierpiące na zaparcia, gdyż pozytywnie wpłynie na perystaltykę jelit. Napój ten zawiera też mniejsze ilości kwasu szczawiowego w zestawieniu z kawą tradycyjną, dzięki czemu może być alternatywą dla osób, u których występuje zwiększone ryzyko tworzenia się kamieni nerkowych. Warto pamiętać, że większość kaw zbożowych zawiera gluten, w związku z czym przeciwwskazane są one w diecie osób chorujących na celiakię lub cierpiących na nadwrażliwość na gluten. Na rynku dostępne są jednak wersje zbożowe bezglutenowe, np. Kawa żołędziówka czy kawa z topinamburu warto pamiętać, aby za każdym razem dokładnie sprawdzić etykietę produktu. Przeciwwskazaniem do włączenia kawy zbożowej jest również alergia na którykolwiek składnik zbożówki. Ponadto produkt ma dość wysoki indeks glikemiczny, z tego powodu nie jest polecany w żywieniu osób z cukrzycą czy insulinoopornością. Warto wspomnieć też, że kawa zbożowa (podobnie jak naturalna) jest źródłem szkodliwego akryloamidu, który powstaje w czasie termicznego przetwarzania żywności także podczas prażenia ziaren zbóż. Najwięcej akryloamidu zawiera napój z dodatkiem prażonej cykorii. Związek ten ma potencjalne działanie rakotwórcze, neurotoksyczne i genotoksyczne. Z tego względu nie zaleca się spożywania kawy zbożowej bez ograniczeń, tylko w umiarkowanej ilości w ramach zróżnicowanej diety, zwłaszcza u dzieci.