Zespół HELLP - przyczyny, objawy i metody leczenia

Zespół objawów HELLP dotyczy 0,5-0,9% wszystkich ciąż oraz 10-20% kobiet z rozpoznaniem przedrzucawki lub rzucawki. W 70% przypadków objawy pojawiają się w okresie ciąży (najczęściej między 27. a 37. tygodniem), natomiast w 30% diagnozowany jest on w okresie połogu, głównie w ciągu pierwszych dwóch dni, choć symptomy mogą wystąpić nawet do 7. dnia po porodzie. Początkowo zespół HELLP uważany był za ciężką postać przedrzucawki, jednak obecnie jest klasyfikowany jako odrębna jednostka chorobowa, również u pacjentek bez nadciśnienia tętniczego i białkomoczu. Szacuje się, że u ok. 15% kobiet z zespołem HELLP nie stwierdza się nadciśnienia ani białkomoczu. Zespół ten charakteryzuje się hemolizą, podwyższoną aktywnością aminotransferaz (ALAT i ASAT) oraz małopłytkowością. U kobiet w ciąży z zespołem HELLP istnieje znaczne ryzyko wystąpienia rzucawki. Jeśli ciąża przekroczyła 34. tydzień, konieczne jest jej zakończenie w ciągu 24 godzin, poprzez poród naturalny lub cesarskie cięcie. Natomiast u pacjentek w wieku ciąży 24-34 tygodni stosuje się steroidoterapię, aby przyspieszyć dojrzewanie płuc płodu, odraczając poród co najmniej o 48 godzin.

Mechanizmy wywołujące zespół HELLP pozostają wciąż niewyjaśnione. Stwierdzono, że ten stan dotyka częściej kobiety w wieku powyżej 25 lat, pochodzenia kaukaskiego, które rodzą po raz drugi lub kolejny. W przebiegu gestozy dochodzi do uszkodzenia wyściółki naczyń krwionośnych, co aktywuje płytki krwi i powoduje lokalne zwężenie naczyń. W wyniku tego procesu dochodzi do odkładania się fibryny na ściankach naczyń, co niszczy erytrocyty i prowadzi do niedokrwistości. Ponadto, wzmożona aktywność enzymów wątrobowych jest konsekwencją niedotlenienia i martwicy komórek wątroby, co obniża liczbę płytek krwi.

Wykrywane objawy zespołu HELLP można podzielić na trzy kolejne etapy. Pierwszy z nich, określany jako okres laboratoryjny, objawia się m.in. zmniejszoną liczbą trombocytów, obniżonym stężeniem antytrombiny III, podwyższonym poziomem D-dimerów, wzrostem aktywności aminotransferaz wątrobowych (ASPAT i ALAT), podwyższonym poziomem bilirubiny oraz zwiększoną aktywnością LDH.

W leczeniu zespołu HELLP kluczowe znaczenie ma stadium ciąży. Po 34. tygodniu ciąży konieczne jest natychmiastowe przerwanie ciąży. W okresie między 27. a 34. tygodniem ciąży poród rozpoczyna się nie później niż 48 godzin po rozpoznaniu. W pierwszej kolejności należy zabezpieczyć stan pacjentki i podać glikokortykosteroidy. Przed osiągnięciem 27. tygodnia ciąży stosuje się taktykę wyczekującą [5]. Kobiety z zespołem HELLP wymagają specjalistycznej opieki medycznej, często w warunkach intensywnej terapii. Charakter opieki zależy od stanu zdrowia matki i płodu. Leczenie zachowawcze jest możliwe jedynie przy kontrolowanym nadciśnieniu, prawidłowej diurezie i braku dolegliwości wątroby. Wiele pacjentek wymaga transfuzji krwiopochodnych [2]. Zespół HELLP jest zaburzeniem wielonarządowym, występującym w 0,5-0,9% ciąż, często prowadzącym do powikłań. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie terapii, co zmniejsza ryzyko dla matki i dziecka.