Choroba Hashimoto – wpływ witaminy D i glutenu. Jak się odżywiać w przypadku choroby Hashimoto?

Choroba Hashimoto, znana również jako przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, stanowi zaburzenie o charakterze immunologicznym, w którym układ odpornościowy organizmu atakuje własne komórki tarczycy, prowadząc do ich stopniowego zniszczenia. Pomimo intensywnych badań, etiopatogeneza tego schorzenia pozostaje wciąż nie do końca wyjaśniona, choć istnieją silne dowody wskazujące na udział czynników genetycznych, środowiskowych oraz hormonalnych. Należy podkreślić, iż jest to najpowszechniejsza przyczyna pierwotnej niedoczynności tarczycy na świecie. Standardowe postępowanie terapeutyczne koncentruje się głównie na suplementacji hormonów tarczycy w przypadku niedoczynności, a w rzadszych przypadkach – na kontrolowaniu objawów nadczynności, jeśli takowe współwystępują w początkowej fazie choroby.

Rola witaminy D wykracza daleko poza jej tradycyjne funkcje w procesie mineralizacji kości, obejmując szeroki wpływ na kluczowe mechanizmy fizjologiczne organizmu. Dzięki swoim właściwościom regulującym układ odpornościowy, substancja ta odgrywa istotną rolę w proliferacji oraz specjalizacji komórek immunokompetentnych, co przekłada się na wzmocnienie odpowiedzi immunologicznej [3, 4]. Niedostateczna podaż lub zaburzenia metabolizmu witaminy D mogą prowadzić do upośledzenia wchłaniania wapnia, jednakże wciąż nie zostało jednoznacznie określone, czy deficyt ten stanowi pierwotną przyczynę rozwoju choroby Hashimoto, czy też jest jej wtórnym następstwem w przebiegu autoimmunologicznych procesów zapalnych [3].

W ostatnich latach rutynowe zalecanie diety bezglutenowej pacjentom z rozpoznanym Hashimoto stało się przedmiotem intensywnej debaty wśród specjalistów medycyny i dietetyki klinicznej. Zarówno choroba Hashimoto, jak i celiakia należą do grupy schorzeń o charakterze autoimmunologicznym, co więcej – ich współwystępowanie u tego samego pacjenta nie jest rzadkością, co potwierdzają liczne badania epidemiologiczne [1]. Niemniej jednak, aktualne metaanalizy nie dostarczają wystarczających dowodów naukowych, które uzasadniałyby systematyczne stosowanie eliminacji glutenu u osób z Hashimoto, u których nie zdiagnozowano celiakii ani nadwrażliwości na gluten nieceliakalnej [1, 3]. Niektóre obserwacje kliniczne wskazują jednak na potencjalne korzyści w postaci redukcji nasilenia objawów chorobowych u wybranych pacjentów po wdrożeniu diety bezglutenowej [2]. Należy podkreślić, że każda dieta eliminacyjna niesie ze sobą ryzyko wystąpienia niedoborów składników odżywczych – w szczególności witamin z grupy B, błonnika oraz niektórych mikroelementów – dlatego też jej wprowadzenie powinno być poprzedzone szczegółową konsultacją z zespołem multidyscyplinarnym, obejmującym endokrynologa, gastroenterologa oraz doświadczonego dietetyka klinicznego, w celu opracowania spersonalizowanego planu żywieniowego, uwzględniającego ewentualne suplementacje.

„Plan żywieniowy dla osób z chorobą Hashimoto musi być zawsze dostosowywany indywidualnie, uwzględniając współwystępujące schorzenia, takie jak: insulinooporność, dyslipidemia, nadciśnienie tętnicze czy przewlekłe stany zapalne. [4] Odpowiednio zbilansowana dieta powinna zapewniać organizmowi niezbędną ilość kalorii oraz mikro- i makroelementów, kluczowych dla utrzymania homeostazy metabolicznej. W kontekście autoimmunologicznych zaburzeń tarczycy szczególną rolę odgrywają: jod (w kontrolowanych dawkach), selen (o działaniu antyoksydacyjnym), żelazo (niezbędne do syntezy hormonów tarczycy), cynk (regulujący funkcję immunologiczną), witaminy z grupy B (zwłaszcza B1 i B12 – krytyczne dla energetyki komórkowej) oraz witamina D (modulująca odpowiedź autoimmunologiczną). Podstawowe wytyczne przy układaniu jadłospisu obejmują: priorytetowe włączanie nieprzetworzonych, pełnowartościowych produktów spożywczych; eliminację żywności wysokoprzetworzonej, bogatej w konserwanty, barwniki i sztuczne wzmacniacze smaku; utrzymywanie regularnych odstępów między posiłkami (co 3–4 godziny) z ostatnim posiłkiem spożywanym nie później niż na 3–4 godziny przed snem. Optymalny rozkład makroskładników powinien wynosić: 15–20% energii z białka (preferowane źródła roślinne i chude mięsa), 20–35% z tłuszczów (z naciskiem na nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3) oraz 50–70% z węglowodanów złożonych (o niskim indeksie glikemicznym, takich jak pełnoziarniste zboża, kasze gruboziarniste, brązowy ryż czy płatki owsiane). Niezbędne jest również zapewnienie dziennej podaży błonnika pokarmowego na poziomie minimum 25 g, głównie z warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych.”

W kontekście choroby Hashimoto kluczowe jest nie tylko ograniczenie spożycia produktów bogatych w związki wolotwórcze – szczególnie w fazie początkowej schorzenia – lecz również całkowite wyeliminowanie żywności wysokoprzetworzonej. Należą do niej m.in. gotowe wypieki przemysłowe, słone przekąski typu krakersy, konserwy mięsne i warzywne, dania typu instant (zupy, sosy w proszku) oraz napoje zawierające sztuczne dodatki, takie jak słodzone gazowane oranżady czy kolorowe lemoniady. Istotnym aspektem jest także obserwacja indywidualnej reakcji organizmu na laktozę – u części pacjentów spożycie mleka i jego przetworów może wywoływać objawy nietolerancji, jednak ze względu na ryzyko niedoborów wapnia czy witaminy D, eliminacja tych produktów powinna być przeprowadzona wyłącznie pod kontrolą specjalisty i dostosowana do konkretnych objawów klinicznych. Należy podkreślić, że prawidłowo zbilansowana dieta odgrywa fundamentalną rolę w terapii wspomagającej niedoczynność tarczycy wywołaną chorobą Hashimoto. Systematyczne dostarczanie organizmowi składników odżywczych o działaniu przeciwzapalnym – takich jak kwasy omega-3, antyoksydanty czy błonnik – może znacząco zmniejszyć nasilenie stanu zapalnego, poprawić parametry hormonalne oraz ogólną jakość życia chorego.